Όταν μιλάμε για πιστοποίηση στην εκπαίδευση ενηλίκων, είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε σε τι ακριβώς αναφερόμαστε.
Στο παρόν άρθρο το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στην πιστοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος ή ενός οργανισμού, αλλά στην πιστοποίηση του ίδιου του εκπαιδευτή: στην αξιολόγηση και αναγνώριση των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων που χρειάζεται για να ανταποκρίνεται στον εκπαιδευτικό του ρόλο.
Στην Κύπρο, η πιστοποίηση εκπαιδευτών έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στον χώρο της επαγγελματικής κατάρτισης. Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή εικόνα δείχνει ότι, παρότι υπάρχουν κοινά επίπεδα αναφοράς για τα προσόντα, οι χώρες δεν ακολουθούν ένα ενιαίο σύστημα κατάρτισης και πιστοποίησης των εκπαιδευτών ενηλίκων.
Τι σημαίνει, λοιπόν, η πιστοποίηση για τον εκπαιδευτή και ποια θέση έχει σήμερα στο κυπριακό και ευρωπαϊκό περιβάλλον;
Η πιστοποίηση του εκπαιδευτή στην Κύπρο
Στην Κύπρο λειτουργεί οργανωμένο πλαίσιο πιστοποίησης εκπαιδευτών μέσω του Συστήματος Επαγγελματικών Προσόντων της ΑνΑΔ. Στην τρέχουσα πληροφόρηση της Αρχής περιλαμβάνεται το Πρότυπο «Εκπαιδευτής Δια Βίου Μάθησης – Επίπεδο 5», καθώς και οι σχετικές διαδικασίες πιστοποίησης και οι προβλεπόμενες περιπτώσεις εξαίρεσης.
Το επίπεδο του προσόντος αντιστοιχεί στο Επίπεδο 5 του Κυπριακού Πλαισίου Προσόντων (CyQF) και του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Προσόντων (EQF). Σύμφωνα με το Cedefop, η αξιολόγηση των εκπαιδευτών επαγγελματικής κατάρτισης συνδέεται με ικανότητες όπως η διάγνωση αναγκών κατάρτισης, ο σχεδιασμός, η υλοποίηση και η αξιολόγηση της κατάρτισης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η πολύ καλή γνώση ενός επαγγελματικού αντικειμένου δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ικανότητα να βοηθήσουμε έναν ενήλικο να το μάθει. Ο εκπαιδευτικός ρόλος απαιτεί δικές του γνώσεις και ικανότητες, πέρα από την εξειδίκευση στο αντικείμενο που διδάσκεται.
Ένα κοινό σημείο αναφοράς
Οι άνθρωποι που δραστηριοποιούνται στην εκπαίδευση ενηλίκων μπορεί να προέρχονται από πολύ διαφορετικές επαγγελματικές διαδρομές.
Ένας εκπαιδευτής μπορεί να έχει πολυετή εμπειρία στις επιχειρήσεις, ένας άλλος να προέρχεται από την εκπαίδευση και ένας τρίτος από έναν τεχνικό ή επιστημονικό κλάδο.
Αυτή η διαφορετικότητα αποτελεί συχνά πλούτο για την εκπαίδευση ενηλίκων. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί την ανάγκη για ένα σημείο αναφοράς ως προς τις εκπαιδευτικές ικανότητες που απαιτούνται για την άσκηση του ρόλου.
Η πιστοποίηση δεν εξαλείφει τις διαφορετικές επαγγελματικές διαδρομές. Αναγνωρίζει ότι, ανεξάρτητα από το αντικείμενο στο οποίο ειδικεύεται ένας εκπαιδευτής, η εκπαίδευση ενηλίκων απαιτεί συγκεκριμένες ικανότητες που μπορούν να αξιολογηθούν.
Η Κύπρος μέσα στην ευρωπαϊκή εικόνα
Η συζήτηση γύρω από την πιστοποίηση και την επαγγελματοποίηση των εκπαιδευτών ενηλίκων δεν αφορά μόνο την Κύπρο.
Η συγκριτική έρευνα ADULATION, η οποία εξέτασε την Κύπρο, το Βέλγιο, την Ουγγαρία και την Ιταλία, ανέδειξε διαφορές στις επαγγελματικές διαδρομές, στην εκπαίδευση και στα πλαίσια μέσα στα οποία δραστηριοποιούνται οι εκπαιδευτές ενηλίκων στις τέσσερις χώρες.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Τα εθνικά πλαίσια προσόντων συνδέονται με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων (EQF), το οποίο επιτρέπει τη σύγκριση των επιπέδων των προσόντων μεταξύ διαφορετικών χωρών. Ένα επίπεδο ενός εθνικού πλαισίου μπορεί, επομένως, να αντιστοιχηθεί με ένα επίπεδο του EQF.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν το ίδιο επαγγελματικό προσόν για τους εκπαιδευτές ενηλίκων ή ότι ακολουθούν την ίδια διαδικασία κατάρτισης και πιστοποίησης.
Υπάρχει κοινό ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για τη σύγκριση των επιπέδων των προσόντων, όχι ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα πιστοποίησης εκπαιδευτών ενηλίκων.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, γιατί μας επιτρέπει να βλέπουμε την κυπριακή πιστοποίηση μέσα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον, χωρίς να θεωρούμε ότι όλες οι χώρες έχουν οργανώσει το επάγγελμα με τον ίδιο τρόπο.
Δεν ανήκουν όλοι οι εκπαιδευτές ενηλίκων στο ίδιο σύστημα
Υπάρχει ακόμη μία διάκριση που χρειάζεται να γίνει.
Η ύπαρξη οργανωμένου συστήματος πιστοποίησης εκπαιδευτών στην Κύπρο δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που εκπαιδεύει ενήλικες στη χώρα δραστηριοποιείται μέσα στο ίδιο θεσμικό πλαίσιο.
Η εκπαίδευση ενηλίκων είναι ευρύτερο πεδίο από την επαγγελματική κατάρτιση. Περιλαμβάνει διαφορετικούς φορείς, διαφορετικά περιβάλλοντα μάθησης και διαφορετικούς επαγγελματικούς ρόλους.
Αυτό βοηθά να κατανοήσουμε και ένα εύρημα του Education and Training Monitor 2025 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην έκθεση για την Κύπρο αναφέρονται μεταξύ των διαρθρωτικών ζητημάτων η απουσία συνολικού νομοθετικού πλαισίου για την εκπαίδευση ενηλίκων και η ανεπαρκής πιστοποίηση των εκπαιδευτών ενηλίκων στον ευρύτερο χώρο.
Η επισήμανση αυτή δεν αναιρεί την ύπαρξη του συστήματος της ΑνΑΔ.
Αντίθετα, δείχνει γιατί είναι σημαντικό να διακρίνουμε το οργανωμένο πλαίσιο πιστοποίησης που λειτουργεί στον χώρο της επαγγελματικής κατάρτισης από το ευρύτερο και περισσότερο ετερογενές πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων στην Κύπρο.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Κύπρου (ΑνΑΔ)
Πληροφορίες για την αξιολόγηση και πιστοποίηση εκπαιδευτών και το Πρότυπο «Εκπαιδευτής Δια Βίου Μάθησης – Επίπεδο 5».
ΑνΑΔ – Αξιολόγηση και Πιστοποίηση Συντελεστών Παροχής Κατάρτισης ↗
Cedefop – VET in Europe: Cyprus
Πληροφορίες για την πιστοποίηση εκπαιδευτών επαγγελματικής κατάρτισης στην Κύπρο και τη σύνδεσή της με τα επίπεδα CyQF/EQF.
Cedefop – Vocational education and training in Cyprus ↗
Cedefop (2013) – Trainers in continuing VET: emerging competence profile
Συγκριτική ευρωπαϊκή μελέτη για τις απαιτήσεις ικανοτήτων, την πιστοποίηση και την αναγνώριση των εκπαιδευτών.
Cedefop – Trainers in continuing VET ↗
ADULATION – Adult Education for Social Change
Συγκριτική έρευνα για τους εκπαιδευτές ενηλίκων στην Κύπρο, το Βέλγιο, την Ουγγαρία και την Ιταλία.
EPALE – ADULATION Research Study ↗
European Commission – Education and Training Monitor 2025: Cyprus
Ευρωπαϊκή αποτίμηση της εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Κύπρο, με αναφορά στις διαρθρωτικές προκλήσεις της εκπαίδευσης ενηλίκων.
Education and Training Monitor 2025 – Κύπρος ↗
Europass – European Qualifications Framework
Εργαλείο σύγκρισης των εθνικών πλαισίων και των επιπέδων προσόντων μέσω του EQF.
Europass – Compare qualifications ↗