Η συμμετοχή δεν εξασφαλίζεται απλώς επειδή εντάξαμε μια ερώτηση ή μια ομαδική δραστηριότητα στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Χρειάζεται να σχεδιαστεί με τρόπο που δίνει σε όλους πραγματικές ευκαιρίες να σκεφτούν, να εκφραστούν και να συμβάλουν στη μαθησιακή διαδικασία.

Τι σημαίνει πραγματικά ενεργή συμμετοχή;

Η ενεργή συμμετοχή συχνά ταυτίζεται με το πόσο συχνά μιλούν οι εκπαιδευόμενοι. Όμως ένας άνθρωπος μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά χωρίς να παίρνει συνεχώς τον λόγο.

Μπορεί να επεξεργάζεται ένα ερώτημα, να καταγράφει μια σκέψη, να συνεργάζεται με ένα ακόμη άτομο, να αναλύει μια περίπτωση, να επιλέγει ανάμεσα σε διαφορετικές λύσεις ή να αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο θα εφάρμοζε κάτι στην εργασία του.

Ενεργή συμμετοχή υπάρχει όταν ο εκπαιδευόμενος δεν παρακολουθεί απλώς τη μαθησιακή διαδικασία, αλλά καλείται να κάνει κάτι ουσιαστικό με όσα μαθαίνει.

Γιατί ορισμένοι εκπαιδευόμενοι δεν συμμετέχουν;

Η περιορισμένη συμμετοχή δεν σημαίνει απαραίτητα αδιαφορία. Μπορεί να οφείλεται στον φόβο μιας λανθασμένης απάντησης, στην αβεβαιότητα για το τι ακριβώς ζητείται, στην έλλειψη χρόνου για σκέψη ή στην αίσθηση ότι η συζήτηση κυριαρχείται ήδη από συγκεκριμένα άτομα.

Μερικές φορές η ίδια η διατύπωση μιας ερώτησης δυσκολεύει τη συμμετοχή. Το γενικό «Έχετε κάποια απορία;» συχνά οδηγεί σε σιωπή, επειδή δεν προσφέρει ένα σαφές σημείο εκκίνησης.

Αντίθετα, μια πιο συγκεκριμένη ερώτηση, όπως «Ποιο σημείο θεωρείτε πιο δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη;», βοηθά τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν τι καλούνται να εξετάσουν.

Πριν θεωρήσουμε, λοιπόν, ότι μια ομάδα «δεν συμμετέχει», χρειάζεται να εξετάσουμε εάν της έχουμε δώσει τον απαραίτητο χρόνο, σαφείς οδηγίες και έναν προσιτό τρόπο να το κάνει.

Η συμμετοχή προσκαλείται, δεν επιβάλλεται

Η πίεση για άμεση απάντηση μπορεί να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα. Φράσεις όπως «Γιατί δεν μιλάει κανείς;» ή η αιφνιδιαστική υπόδειξη ενός συμμετέχοντα ενδέχεται να αυξήσουν την αμηχανία και να περιορίσουν ακόμη περισσότερο τη διάθεση της ομάδας να εκφραστεί.

Μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι να προηγείται λίγος ατομικός χρόνος σκέψης. Οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να σημειώσουν μια σύντομη απάντηση και στη συνέχεια να τη συζητήσουν ανά δύο ή σε μια μικρή ομάδα, πριν ακολουθήσει η συζήτηση στην ολομέλεια.

Με αυτόν τον τρόπο, η συμμετοχή γίνεται σταδιακά και δεν στηρίζεται μόνο στην άνεση ή την ταχύτητα αντίδρασης των πιο εξωστρεφών μελών.

Διαφορετικοί τρόποι συμμετοχής

Μια ομάδα ενηλίκων δεν χρειάζεται να συμμετέχει πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Η συνεχής συζήτηση στην ολομέλεια συχνά δίνει περισσότερο χώρο σε λίγες φωνές, ενώ οι υπόλοιποι παραμένουν παρατηρητές.

Ο εκπαιδευτής μπορεί να εναλλάσσει:

  • σύντομες ατομικές καταγραφές,
  • συζήτηση ανά δύο,
  • εργασία σε μικρές ομάδες,
  • ανάλυση πραγματικών περιπτώσεων,
  • ψηφιακές ή ανώνυμες ψηφοφορίες,
  • πρακτικές εφαρμογές και προσομοιώσεις,
  • ερωτήσεις αναστοχασμού,
  • σύντομες παρουσιάσεις των συμπερασμάτων μιας ομάδας.

Η εναλλαγή δεν γίνεται για να υπάρχει απλώς ποικιλία. Κάθε τρόπος συμμετοχής χρειάζεται να επιλέγεται με βάση τον μαθησιακό στόχο και το τι ακριβώς θέλουμε να επεξεργαστούν οι εκπαιδευόμενοι.

Πώς ακούγονται περισσότερες φωνές;

Η συμμετοχή δεν αξιολογείται μόνο από το πόσο ζωντανή φαίνεται μια συζήτηση. Μια συζήτηση μπορεί να είναι έντονη, αλλά να στηρίζεται διαρκώς στα ίδια δύο ή τρία άτομα.

Ο εκπαιδευτής χρειάζεται να παρατηρεί ποιοι μιλούν, ποιοι διακόπτονται, ποιοι δεν βρίσκουν χώρο και ποιοι συμμετέχουν πιο άνετα με άλλους τρόπους. Μπορεί να δώσει προτεραιότητα σε άτομα που δεν έχουν ακόμη τοποθετηθεί, να ζητήσει από κάθε ομάδα να παρουσιάσει μια διαφορετική ιδέα ή να χρησιμοποιήσει γραπτές και ανώνυμες απαντήσεις.

Χρειάζεται επίσης να διαχειρίζεται με σεβασμό όσους μονοπωλούν τη συζήτηση. Μια φράση όπως «Ας ακούσουμε και μια διαφορετική οπτική» επαναφέρει την ισορροπία χωρίς να απαξιώνει τη συμβολή κανενός.

Η δραστηριότητα χρειάζεται επεξεργασία

Η ενεργή συμμετοχή δεν ολοκληρώνεται με το τέλος μιας δραστηριότητας. Χρειάζεται να ακολουθεί χρόνος για να συζητηθεί τι προέκυψε, τι δυσκόλεψε τους συμμετέχοντες και πώς συνδέεται η δραστηριότητα με τον στόχο της εκπαίδευσης.

Χωρίς αυτήν την επεξεργασία, ακόμη και μια ευχάριστη δραστηριότητα μπορεί να μείνει αποσυνδεδεμένη από τη μάθηση. Ο εκπαιδευτής βοηθά την ομάδα να αναγνωρίσει το νόημα της εμπειρίας και να μεταφέρει τα συμπεράσματά της σε πραγματικές συνθήκες.

← Επιστροφή στο Blog